Ünlü Kürt şair Cegerxwîn'in medresesinde ders gören Şêx Mîsbah, “Cegerxwîn şuan yaşıyor olsaydı, Kürtlere yardım etsin diye ABD Başkanı Barack Obama için şiir yazardı” dedi.

1951 yılında Suriye'nin Qamişlo kentinde Cegerxwîn'den ders alan Şêx Mîsbah, ünlü Kürt şairin bilinmeyen yönlenirini AKnews'e anlattı.

Kürtlere yardım etmeleri için Cegerxwîn'in Stalin, Kaddafi gibi liderlere şiirler yazdığını belirten Şêx Mîsbah, Cegerxwîn bugün yaşıyor olsaydı, Kürtlere yardım etsin diye Amerika Birleşik Devletleri (ABD)Başkanı Barack Obama için de şiir yazabileceğini söyledi.

Cegerxwîn'i ilk nerede gördünüz?

1951 yılında, Qamişlo'ya gittim. İlk orada gördüm.

Qamişlo'ya gitmenizin nedenini anlatır mısınız ?

O dönem daha 14 yaşındaydım. Cegerxwîn'in medresesinde okumak için Qamişlo'ya gitmiştim. Bir arkadaşımız vardı, ismi Mele Evdilkerim idi. O dönemlerde Suriye'de Xoybun Cemiyeti vardı. Bir dergi çıkıyordu, ismi Hawar'dı. Celadet Eli Bedirxan dergiyi çıkarıyordu. Bedirxan, aynı zamanda cemiyetin de liderliğini yürütüyordu. Selim Ezizoğlu adında bir genç vardı. Hüseyin Ağa'nın oğluydu. O ve Mele Evdilkerim, Xoybun Cemiyeti için çalışıyorlardı. Siyasi bilgiler götürüp getiriyorlardı. Mele Evdilkerim orada kaldı, ama ben sadece 60 gün civarında kaldım.

Siz niye fazla kalmadınız?

Yaklaşık 50-60 gün Cegerxwîn'in yanında ders gördüm. İnanın ki artık tahammül edemiyordum. Çocuktum, o hücrelerde, medreselerde dayanamıyordum. Mele Evdilkerim orada kaldı, ben geldim. Mele Evdilkerim'in kalma nedeni de okumak değildi. Türkiye Kürdistanı'ndan Xoybun Cemiyeti'ne haber götürüyordu, oradan da buradaki Kürtlere haber getiriyordu. Yani kalışı tamamen siyasi amaçlıydı.

Size hangi dersleri veriyordu?

Mehwe ilimleri dersi veriyordu. Arapça gramer öğretiyordu. O dönemlerde onun yanında İzî denen bir kitap okuyordum. Bizler daha yeniydik, yeni öğrenciliğe başlamıştık. Kurmanci ders veriyordu. Arapça söylüyordu ama anlamını Kurmanci'ye tercüme ediyordu.

Hiç Kürtlerin mücadelesinden bahsediyor muydu?

Zaten bütün hayatı Kürtlerin mücadelesiyle ilgiliydi. Kürt ve Kürdistan için bizlere ders veriyordu, Kürt çocuklarına okumayı öğretiyordu. Bu derslerde aynı zamanda Kürt sorununu anlatıyordu.

Kürt ve Kürdistan üzerine sizlere neler söylüyordu?

Ona göre insanlar uluslaşmadan, devletleşemezlerdi. Okumak, birlikteliği sağlamak ve mücadele etmek gerekirdi. Bir keresinde bizlere böyle demişti: “Biz Kürtlerin ilacı birlik ve beraberliktir. Okumadan bu iş olmaz. Cehalet ve bilinçsizlik insanı geri bırakır. Kan dökmeden de olmaz. Çünkü düşmanımız çok vahşi, savaş ve çatışma dışındaki dillerden anlamaz.” Cegerxwîn hiç savaşı sevmiyordu. Ancak savaşsız da olmayacağını biliyordu. Kan dökmekten daha kötü bir şey olamaz. Ancak bizi egemenliklerinde bulunduranlar bunun dışında bir seçenek ve yol bırakmıyorlar. Cegerxwîn bize bu tür şeyler anlatıyordu.

Cegerxwîn yanınızda hiç şiir okuyor muydu?

Hayır. O hayatta şiir okumazdı. Belki bir iki kelime okumuştur, ben şahsen onu da görmedim. Şiir okuma değil ama sürekli şiir yazıyordu. Şimdi 6-7 tane şiir divanı var. Sosyalizm, ulusal mücadele, Komünizm üzerine çok yazdı. Kürt ve Kürdistan üzerine şiirler yazdı.

Şairin, şahit olduğunuz bazı yönleri bize anlatır mısınız?

Toplum Cegerxwîn'in her yönünü biliyor. Ancak o yer ve zamana göre şiir yazıyordu. Mele Mustafa Barzani Rusya'ya gittiğinde, Rusya Mela Mustafa Barzani'ye iyi davransın, ona yardım etsin diye, Stalin üzerine iki üç şiir yazdı. O şiirlerde Stalin'i öyle bir övüyordu ki, göklere çıkarıyordu. Cegerxwîn Stalin'in bu şiirleri görmesini ve Kürtlere yardım etmesini istiyordu. O ne yapmışsa, Kürtlerin iyiliği ve güzel geleceği için yapmıştır. Sosyalizm üzerine, Komünizm üzerine, hatta bazen şeyh ve ağalar üzerine de yazmıştır. Temel neden, bunların hepsini Kürtlerin mücadelesi etrafında bir araya getirmek, onları mücadelenin hizmetçisi ve destekçisi haline getirmektir.

Cegerxwîn'i tanıdığınız kadarıyla, bugün yaşıyor olsaydı, Kürtlere yardım etsin diye Barack Obama için de şiir yazar mıydı?

Kuşkusuz, yazardı. Çünkü Kaddafi için, Ebdilnas, Stalin için yazdı. Niye Obama için yazmasaydı? Bugün hayatta olsaydı, Amerika Kürt mücadelesine yardım etsin ve Kürtlere toleranslı davransın diye, Obama için şiir yazardı. Çünkü o kişilere şiir yazarak, bu kişilerin Kürtlere yardım etmesini sağlamak istiyordu.

Başka neler söylüyordu?

“Kürtler insanlıklarının ve merhametliklerinin kurbanı” diyordu.

Cegerxwîn birkaç ideoloji üzerine şiirler yazmış. Sizce o sosyalist mi, milliyetçi mi, liberal mi?

Bana göre dünyanın en büyük alimlerinden biri. İslam ilimleri içerisinde dünyada onun kadar bilgili kimse yoktur. Cegerxwîn aynı zamanda filozoftu. Şairdi, her yönüyle gelişkindi. Hangi konu açılırsa, o konunun uzmanıydı.

Neden Qamişlo'ya gittiğini biliyor musunuz?

Cegerxwîn aslen Kurtalanlı. O dönem Kurtalan'ın adı Kürtçe Gurdila idi. Babası mollalık için Gercüş'teki Hesar köyüne gidiyor. Cegerxwîn Hesar köyünde dünyaya geliyor. Onun bir abisi vardı, çok kötü biriydi. Cegerxwîn onun zulmünden, yalan, dolanlarından kaçtı, Qamişlo'ya yerleşti. Ağabeyi geri kafalı biriydi. Sürekli şeyhlerin peşinden koşuyordu. Cegerxwîn bu tür şeylerden nefret ediyordu. Eşi vardı, Cegerxwîn'e çok çektiriyordu. Yemek verdiğinde bile, burnundan getirtiyordu.

Cegerxwîn'in isminin hikayesini biliyor musunuz?

Evet çok iyi biliyorum. Annesi'nin çocukları olmuyordu, sürekli ölüyorlardı. Hamileliği döneminde, Sultan Şeyhmus'a gelerek, dua ediyor. Eve döndüğünde, Cegerxwîn doğuyor. O da adını Sultan Şeyhmus koyuyor. İsmi sadece Şeyhmus değil, Sultan Şeyhmus'tur. Zaten bir şiirinde bunu çok iyi dile getiriyor.

Neden Qamişlo'dan İsveç'e gitti?

Artık onu canından bezdirmişlerdi. Arapların zulmü, Hafız Esad'ın zulmünden çok çekti. Hemen hemen her gün onu işkenceye götürüyorlardı. Başına bir çok şey gelmişti. Orada olduğum dönemde bile, onu götürüp işkence yapmışlardı. Çok kötü işkencelerden geçirmişlerdi. Bu tür şeyleri bizimle paylaşmıyordu, çünkü biz daha çocuktuk. Oradaki büyüklerimize anlatıyordu, biz de onlardan dinliyorduk.

Yaşamı nasıldı, renkli miydi?

Çok mütevazi biriydi. Özellikle küçük çocuklarla çok ilgileniyordu. Çünkü çocukların gelecek olduğunu biliyordu ve geleceği kurtarmanın tek yolu da, çocukları bilinçlendirmekti. Bu nedenle Kürt çocuklarına ayrı bir ilgi gösteriyordu, onlara çok büyük değer veriyordu. Cegerxwîn aynı zamanda çok da inatçıydı. Aklına yatan bir şeyi muhakkak yapardı. Asla vazgeçmezdi. Osman Sebrî, Nuredîn Zaza, Nûrî Dêrsimî, bunların hepsi oradaydı. Ben hepsini gördüm. Hemza Begê Miksî de oradaydı.

Cegerxwîn'in tüm şiirlerini ezbere bildiğinizi biliyoruz. Bu şiirleri ezberlediğinizi biliyor muydu?

Cegerxwîn'in çocukları buraya gelmişlerdi. Cegerxwîn onlara şöyle demiş; “Şêx Mîsbah dışında kimse şiirlerimi okumasın. Şêx şiirlerimi iyi okuyor. Okuduğu zaman ne eksik ne de fazla söylüyor. İnsan onu dinlerken her şeyi anlıyor.”

Cegerxwîn'in “Seçkin şiirleri”nden kendi sesinizle bir albüm çıkarmayı düşünüyor musunuz?

Evet düşünüyorum. Ancak koşullar ve imkanlar çok önemli. İmkanlarım el verirse, hiç çekinmeden bir albüm çıkaracağım.

ŞÊX MÎSBAH / PORTRE

1937 yılında Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde dünyaya gelen Şêx Mîsbah, Türkçe ilkokulu bitirdi, Arap ilimleri eğitimini aldı. Cegerxwîn'in medresesinde kendisinden ders aldı. Evli ve 10 çocuk babası. Bütün çocuklarına Kürtçe isim verdi. Kendini “yurtsever” olarak tanımlıyor ve gelecekte Cegerxwîn'in “Seçkin Şiirleri”nden kendi sesiyle bir albüm çıkarmak istiyor.

Maşallah Dekak / AKnews